Optymalizacja pamięci RAM krok po kroku – jak włączyć profile XMP

Oprócz podstawowych ustawień, pracy naszego komputera czy dotyczących podkręcania procesora BIOS w nowoczesnych płytach głównych zawiera jeszcze jedną ciekawą funkcję – aktywację profili XMP. Jednak czym jest XMP i jak je prawidłowo włączyć.

Źle ustawiona pamięć RAM w Twoim komputerze może negatywnie wpływać na jego wydajność. W skrajnych przypadkach różnice mogą sięgać nawet 20%. A wszystko przez to, że nie zmieniłeś jej ustawień w BIOS’ie. Co gorsza, często nawet po zakupie całego złożonego komputera sprzedawca również zapomina o prawidłowym ustawieniu pamięci. Czym zatem są profile RAM i jak je prawidłowo skonfigurować?

Profile pamięci RAM co to jest JEDEC, XMP, EXPO i D.O.C.P.

Na pewno podczas przeglądania ofert w sklepach, sprawdzaniu specyfikacji czy recenzji modułów natraficie na takie skróty jak JEDEC, XMP, EXPO i D.O.C.P. Jednak co one właściwie oznaczają?

JEDEC, Joint Electron Device Engineering Council Solid State Technology Association, to organizacja specjalizująca się w standaryzacji, handlu i inżynierii półprzewodników. Jest ona zrzeszeniem wielu producentów pamięci opartych na półprzewodnikach, a jej głównym celem jest ustalanie norm pracy dla różnych generacji modułów. Każdy producent musi przestrzegać tych standardów. W przypadku JEDEC, mówimy jednak o standardzie definiującym fundamentalny zestaw timingów dla określonej częstotliwości, przy której pamięć będzie działać po zainstalowaniu w komputerze. Oprócz głównego profilu, zazwyczaj uwzględnianego w opisie produktu, istnieje kilka dodatkowych ukrytych. Ich obecność jest konieczna, by umożliwić pracę modułów przy niższych częstotliwościach, zwłaszcza gdy płyta główna nie obsługuje wysokich taktowań. Warto podkreślić, że normy JEDEC nie określają maksymalnych częstotliwości pracy pamięci RAM, tak samo jak nie określają częstotliwości pracy kontrolera.

Pamięć RAM DDR5 G.Skill

Czym zatem jest XMP? Extreme Memory Profile to zestaw parametrów po podkręceniu, precyzyjnie przetestowany w fabryce z myślą o twoim modelu pamięci. Standard ten, stworzony przez Intela, jest obsługiwany przez wybrane płyty główne. Przechowywane profile nie podlegają jednak żadnym normom, a jedynie prezentują optymalne parametry, wyselekcjonowane przez producenta. To oznacza, że poprzez wybór odpowiedniego profilu w ustawieniach BIOS-u, łatwo i bezpiecznie osiągniesz dodatkową wydajność dzięki przetaktowaniu. W przeciwieństwie do JEDEC jednak nie każda płyta główna obsługuje ten standard. Aby to umożliwić, Twoja płyta główna musi być także kompatybilna z profilami XMP.

Producenci podają parametry pracy pamięci i zastosowanych profili na swoich stronach.

Nie oznacza to, jednak że Extreme Memory Profile działa tylko z procesorami Intela. Producenci płyt głównych dla jednostek AMD, także umożliwiają wczytywanie przygotowanych ustawień z poziomu BIOS. Często dopasowując poszczególne Timingi, by te działały z innym procesorem, z racji na różne charakterystyki układów AMD i Intela. Zależnie od producenta w BIOS płyty głównej znajdzie opcje D.O.C.P bądź XMP, która umożliwi wczytanie ustawień modułów pamięci. 

Ostatnim rodzajem pamięci, którym możemy się spotkać, to moduły posiadające profile EXPO.  Extended Profiles for Overclocking, to dedykowane ustawienia podkręcania pamięci DDR5 dla platformy AM5. Ich funkcjonowanie oparte jest na zasadach podobnych do znanych z profili Intel XMP. W odróżnieniu od poprzedniej generacji DDR4, AMD postanowiło wprowadzić zupełnie nowy standard, zamiast polegać na interpretacji XMP przez BIOS w trybie D.O.C.P. Zgodnie z informacjami od AMD, korzystanie z funkcji EXPO może przynieść poprawę wydajności na poziomie jedenastu procent w grach i aplikacjach. W trakcie naszych testów zauważyłem, że profile EXPO nie tylko konfigurują timingi i napięcia modułów, ale także dostosowują ustawienia kontrolera, eliminując potencjalne niestabilności. To potwierdza wcześniejsze zapewnienia AMD o specjalnej optymalizacji zestawów EXPO pod procesory Ryzen 7000. 

Nie oznacza to, że pamięci EXPO nie są kompatybilne z jednostkami Intela. Wielu producentów integruje oba ustawienia na swoich kościach. Dodatkowo płyty główne czy to dla procesorów AMD, czy Intela umożliwiają wczytywanie ustawień oraz ich interpretowanie by te działały z jak najlepszą wydajnością.

Sprawdź ustawienia swojej pamięci

Wiesz już, jakie są rodzaje profili pamięci oraz na co wpływają. Pora zająć się najważniejszą kwestią, czyli ich ustawieniami. Jak już wspomniałem, w skrajnych przypadkach na konfiguracji domyślnej jesteśmy narażeni na znaczące obniżenie wydajności. Jednak zanim od razu udamy się do BIOS-U możemy już z poziomu Windows stwierdzić czy nasze moduły pracują w pełni swoich możliwości.

Informacje o pamięci w managerze urządzeń

By, to zrobić wystarczy włączyć Menadżer zadań. Kliknij prawym przyciskiem myszy na pasku start i wybierz z listy. Przejść do zakładki Wydajność, a następnie Pamięć. W wyświetlonym oknie powinniśmy zobaczyć szybkość. Ta musi być zgodna z posiadanymi modułami.

Jeżeli nie jesteście pewnie jakie dokładnie pamięci są zainstalowane w waszym komputerze możecie skorzystać z naszego poradnika dokładnie opisujący cały proces oraz kilka sposobów na to, jak je zidentyfikować. Osobiście polecam skorzystać z prostego programu CPU-Z, który w kilka sekund wyświetli najważniejsze parametry posiadanych modułów RAM.

Jak włączyć profile XMP w BIOS

Jeśli okaże się, że wasze kości pamięci nie pracują z pełną wydajnością, będziecie musieli je prawidłowo ustawić. By, to wykonać musimy udać się do BIOS. W tym celu zrestartuj komputer i podczas jego rozruchu naciśnij odpowiedni klawisz (przeważnie DEL bądź F2). Możesz również wymusić wejście do BIOS z poziomu systemu Windows. 

Niestety, układ menu BIOS jest zależny od producenta płyty głównej. Dobra informacja, że w przypadku większości nie musimy przechodzić do ustawień zaawansowanych. Możliwość wczytania profilu pamięci jest dostępna już na pierwszym ekranie. 

Przechodzimy do ustawień pamięci i wybieramy interesujący nas profil. Może się zdarzyć, że posiadane przez na kości RAM mają zapisane kilka predefiniowanych ustawień. Wybieramy te najszybsze. Zapisujemy ustawienia i resetujemy komputer, przeważnie klawiszem F10.

Pierwszy rozruch systemu po wczytaniu profilu może, zająć dłuższą chwilę więc się tym nie przejmujcie. W niektórych przypadkach komputer może nawet kilkukrotnie się resetować. Jeżeli wszystko poszło zgodnie z planem, po chwili powinieneś zobaczyć pulpit systemu operacyjnego. Zostało tylko sprawdzić, czy teraz pamięci pracują już z pełną prędkością i cieszyć się większą wydajnością.