W dobie rosnącej liczby ataków cybernetycznych oraz stale rozwijających się technologii, dbałość o bezpieczeństwo w sieci stała się nieodzownym elementem codziennego życia. Nie chodzi tu jedynie o skomplikowane zabezpieczenia techniczne, a przede wszystkim o świadome i odpowiedzialne zachowanie użytkowników w Internecie.
Cyberhigiena to zbiór praktyk i działań mających na celu ochronę uczestników komunikacji online przed zagrożeniami w cyfrowym świecie. Regularne aktualizacje oprogramowania, silne hasła, ostrożność w klikaniu na podejrzane linki czy świadome korzystanie z mediów społecznościowych to tylko niektóre z podstawowych zasad, które mogą znacząco podnieść poziom bezpieczeństwa w Internecie.
Cyberhigiena to fundament ochrony prywatności i danych osobowych, a jej przestrzeganie powinno stać się nawykiem każdego użytkownika. O pozycji sieci we współczesnym świecie – z naciskiem na jej kluczowe znaczenie w kontekście nowoczesnych konfliktów zbrojnych – pisałem już wcześniej, a tekst na ten temat znajdziecie w bazie publikacji 3D-Info.
Zasada 1: regularnie aktualizuj oprogramowanie na swoich urządzeniach
Regularne aktualizowanie elektroniki to pierwsza i podstawowa zasada cyberhigieny, która znacząco poprawi bezpieczeństwo twoich danych. Każde urządzenie, które łączy się z Internetem jest potencjalnym celem dla hakerów. Producenci oprogramowania i sprzętu nieustannie pracują nad poprawą zabezpieczeń, wykrywając i naprawiając luki, które mogą zostać wykorzystane przez cyberprzestępców.
Informacje o takich lukach są często zawarte w tzw. patch note’ach, czyli opisach aktualizacji. Gdy tylko producent udostępnia nową wersję oprogramowania, hakerzy natychmiast analizują te notatki, by zidentyfikować i wykorzystać słabe punkty naprawianego oprogramowania.
Regularność w instalowaniu aktualizacji jest więc kluczowa. Zwlekanie z pobraniem nowej wersji systemu generuje ryzyko, iż urządzenie stanie się celem ataku wykorzystującego już znane, lecz niezałatane jeszcze luki. Nawet najbardziej zaawansowane zabezpieczenia mogą okazać się nieskuteczne, jeśli nie są na bieżąco update’owane. Warto pamiętać, że wiele aktualizacji nie tylko naprawia błędy, ale także wprowadza nowe funkcje, które mogą dodatkowo poprawić komfort i bezpieczeństwo użytkowania.
W cyberhigienie nie wystarczy jednorazowe skonfigurowanie zabezpieczeń. Kluczowe jest utrzymanie ich w najnowszej wersji, co pozwala na bieżąco chronić się przed nowymi zagrożeniami. Automatyczne aktualizacje, dostępne w większości nowoczesnych urządzeń, są dobrym rozwiązaniem, które pozwala na zachowanie stałej ochrony bez konieczności ręcznego monitorowania dostępności nowych wersji.
Wprowadzenie nawyku regularnego aktualizowania elektroniki to prosty, ale niezwykle skuteczny krok w kierunku ochrony prywatności i danych osobowych. Zaniechanie tego może prowadzić do poważnych konsekwencji, zarówno dla jednostki, jak i dla całych organizacji, które mogą paść ofiarą ataków wykorzystujących niezałatane luki w zabezpieczeniach.
Zasada 2: używaj silnych, unikalnych haseł do każdego konta
Używanie silnych, unikalnych haseł to najbardziej oczywista zasada cyberhigieny. Wyobraź sobie, że wszystkie drzwi w twoim domu, biurze, a nawet samochodzie otwierasz jednym kluczem – ryzyko, że wówczas ktoś uzyska do nich dostęp jest ogromne. Podobnie jest z hasłami. Jeśli używasz tego samego hasła do wielu kont, wystarczy, że jedno z nich zostanie złamane, a hakerzy mogą uzyskać dostęp do danych zgromadzonych na różnych aplikacjach.
Silne hasło powinno składać się z losowej kombinacji liter, cyfr i znaków specjalnych, tak by było trudne do odgadnięcia lub złamania. Warto również rozważyć wykorzystanie menedżerów haseł, które działają jak pęki kluczy, przechowując kody dla różnych kont w zaszyfrowanej bazie danych.
Takie narzędzie generuje również silne, unikalne hasła dla każdego nowego profilu, co minimalizuje ryzyko ich złamania. Ponadto ważne jest regularne aktualizowanie haseł i unikanie stosowania tych samych wzorców, które mogą być łatwe do przewidzenia.
Zasada 3: korzystaj z uwierzytelniania dwuetapowego
Korzystanie z uwierzytelniania dwuetapowego to jedno z najskuteczniejszych narzędzi w zapewnieniu bezpieczeństwa twoich danych osobowych online. Samo silne hasło może okazać się niewystarczające, aby skutecznie zabezpieczyć konto przed niepowołanym dostępem. Tu właśnie wkracza uwierzytelnianie dwuskładnikowe, które dodaje dodatkową warstwę ochrony.
Omawiana funkcja działa na zasadzie użycia dwóch różnych czynników weryfikacyjnych, co sprawia, że nawet jeśli ktoś pozna twoje hasło, to nie będzie mógł zalogować się na profil bez drugiego składnika.
Pierwszym etapem jest wspomniane hasło, które wprowadzamy podczas logowania. Drugim może być kod wysłany na numer telefonu, adres e-mail, wygenerowany przez aplikację uwierzytelniającą lub odcisk palca w przypadku korzystania z biometrii. Dopiero po wprowadzeniu obu składników użytkownik uzyskuje dostęp do swojego konta.
Jak włączyć weryfikację dwuetapową:
- Poczta Interia | Instrukcja
- Poczta Gmail | Instrukcja
- Poczta Onet | Instrukcja
- Poczta WP | Instrukcja
- Instagram | Instrukcja
- Facebook | Instrukcja
- LinkedIn | Instrukcja
- X | Instrukcja
Warto zaznaczyć, że cyberprzestępcy stale poszukują sposobów na zdobycie danych dostępowych, często poprzez ataki phishingowe lub użycie złośliwego oprogramowania. Uwierzytelnianie dwuskładnikowe stanowi dodatkową barierę, która może zadecydować o tym, czy twoje konto pozostanie bezpieczne.
Włączenie uwierzytelniania dwuskładnikowego jest stosunkowo proste i dostępne w ustawieniach większości usług internetowych. Niezależnie od tego, czy korzystasz z poczty elektronicznej, mediów społecznościowych, sklepów online czy bankowości internetowej, omawiana funkcja to dodatkowy krok, który warto podjąć, aby chronić swoje dane.
Zasada 4: ostrożnie klikaj na linki i załączniki
Klikanie w linki to codzienność każdego użytkownika Internetu, ale to, co dzieje się po otworzeniu adresu URL może mieć nieprzewidywalne konsekwencje. Problem nie leży jednak w samym kliknięciu, ale w tym, dokąd taki link może cię zaprowadzić. Cyberprzestępcy coraz częściej tworzą fałszywe strony internetowe, które wyglądają niemal identycznie jak oryginalne pierwowzory, a ich celem jest wyłudzenie naszych danych, takich jak hasła, numery PESEL czy dane do logowania do bankowości internetowej.
Dlatego niezwykle ważne jest, aby przed kliknięciem w podejrzanie wyglądający link dokładnie sprawdzić dokąd on prowadzi. Można to zrobić najeżdżając kursorem na URL, co spowoduje, że w dolnym rogu przeglądarki wyświetli się rzeczywisty adres strony.
Zwracaj szczególną uwagę na serwisy, które proszą o podanie danych do logowania – fałszywe domeny mogą różnić się od prawdziwych zaledwie jednym znakiem w adresie URL, co jest trudne do wychwycenia na pierwszy rzut oka.
Cyberprzestępcy stosują także zaawansowane metody, jak sfałszowanie pola nadawcy w wiadomościach SMS czy promowanie fałszywych stron w wynikach wyszukiwania. Warto zachować czujność i każdorazowo sprawdzać adres strony oraz dokładnie czytać wszelkie komunikaty i powiadomienia przed potwierdzeniem ewentualnych transakcji.
Zasada 5: regularnie wykonuj kopie zapasowe danych
Tworzenie kopii zapasowych to niezbędny element cyberhigieny, który może uratować cię przed permanentną utratą cennych danych. Wspomniany proces może nastąpić z wielu przyczyn, takich jak uszkodzenie sprzętu, przypadkowe usunięcie plików, kradzież urządzenia, a także ataki cyberprzestępców (np. przez ransomware, czyli oprogramowanie, które szyfruje wszystkie dane na urządzeniu – najczęściej dotyczy to jednak ataków na duże firmy i bazy danych).
Wartość danych, takich jak fotografie, dokumenty czy projekty, często przewyższa wartość samego urządzenia, na którym są one przechowywane. Dla wielu osób zdjęcia z wakacji czy filmik z pierwszymi krokami dziecka są bezcenne, a dla firm dane klientów to podstawa funkcjonowania.
Kopie zapasowe dają pewność, że nawet w najgorszym scenariuszu jesteśmy w stanie odzyskać utracone informacje. Aby jednak zachować ich skuteczność, użytkownicy powinni tworzyć je zgodnie z zasadą 3-2-1, czyli:
- trzy kopie ważnych danych,
- przechowywane na dwóch różnych nośnikach,
- z czego jedna kopia w innej lokalizacji.
Taki system minimalizuje ryzyko utraty wszystkich kopii w przypadku awarii sprzętu, ataku hakerskiego czy zdarzeń losowych, takich jak pożar. Regularne testowanie zapasowych dysków oraz umiejętność ich przywracania to kolejny istotny aspekt. Nawet najlepszy system backupu będzie bezużyteczny, jeśli zawiera uszkodzone pliki lub jeśli nie potrafimy z niego skorzystać w kryzysowej sytuacji.
Najczęściej powtarzające się metody cyberoszustów
- Fałszywe domeny internetowe: polega na tworzeniu stron internetowych, które imitują prawdziwe witryny banków, serwisów e-commerce czy instytucji państwowych. Oszuści generują domeny, które wyglądają bardzo podobnie do istniejących stron, a nieświadomi użytkownicy mogą podać na nich swoje dane osobowe, numer telefonu lub numer karty kredytowej, co prowadzi do przejęcia tych informacji przez przestępców.
- Kompromitacja haseł internetowych: oznacza wyciek danych z serwisów, które przechowują informacje o użytkownikach. Hakerzy mogą wykorzystać te dane do dalszych działań, takich jak phishing czy spoofing, aby uzyskać jeszcze więcej informacji lub pieniędzy od ofiary.
- Deep fake: jest to spreparowany materiał audio/wideo, który ma na celu oszukanie użytkowników i nakłonienie ich do udostępnienia swoich danych na spreparowanych stronach. Technologia deep fake pozwala na tworzenie realistycznie wyglądających, ale fałszywych nagrań, które mogą być wykorzystane do oszustw finansowych, np. poprzez promowanie fikcyjnych inwestycji.
- Spoofing: polega na podszywaniu się pod inną osobę, instytucję lub firmę w celu wyłudzenia danych lub pieniędzy. Przykłady ataków spoofingowych obejmują takie przypadki jak: telefon od rzekomego pracownika banku, który informuje o włamaniu na konto i prosi o podanie poufnych danych, lub podszywanie się pod krewnego, który rzekomo potrzebuje pilnej pomocy finansowej.
- Phishing: to metoda oszustwa, w której przestępcy wysyłają fałszywe wiadomości e-mail, SMS-y lub wiadomości przez aplikacje takie jak WhatsApp. Celem hakerów jest nakłonienie ofiary do kliknięcia w link i podania wrażliwych danych, takich jak loginy, hasła, czy dane kart płatniczych. Przykładem mogą być wiadomości sugerujące zaległe płatności, które prowadzą do spreparowanych witryn internetowych.
Strony i numery, które powinieneś znać
Wszystkie podejrzane wiadomości możesz raportować bezpośrednio do zespołu CERT Polska, który zweryfikuje twoje zgłoszenie oraz zapisze niebezpieczny kontakt w swojej bazie danych.
- Chcesz zgłosić konkretną osobę kontaktową? Zrobisz to tutaj
- Chcesz zgłosić złośliwą domenę? Zrobisz to tutaj
- Chcesz zgłosić numer telefonu? Zrobisz to tutaj
W celu zgłoszenie konkretnej wiadomości wystarczy użyć na swoim urządzeniu funkcji „przekaż”, a następie przesłać podejrzanego SMS-a na numer 8080. Dzięki temu trafi on do specjalnej bazy danych, analizowanej przez specjalistów z CERT Polska.
